Bijzondere mondharmonica's

Een akkoordbegeleidingsmondharmonica is een mondharmonica waarop op vier gaatjes tegelijk geblazen of gehaald wordt. Met blazen krijg je alle majeur- en mineurakkoorden. Met halen (zuigen), septiem-, overmatige- en verminderde akkoorden. Het instrument wordt meestal gebruikt in combinatie met de basmondharmonica.



Een basmondharmonica is een mondharmonica die speciaal geconstrueerd is om losse tonen in het basregister te spelen. Het instrument wordt meestal in samenspel gebruikt, van trio's (denk aan het Hotcha Trio en Fata Morgana) tot grote mondharmonicaorkesten. Op deze bas wordt alleen geblazen.

MondharmonicaorkestenEr zijn twee verschillende soorten mondharmonicaorkesten:

• Diatonische orkesten
De leden zijn meestal ingedeeld in diverse partijen waarbij men gebruikt maakt van meerdere diatonische instrumenten in verschillende toonsoorten. De zogenaamde 'Wender' heeft zelfs zes verschillende instrumenten stervormig aan elkaar zitten, waardoor het veranderen van toonsoort snel en gemakkelijk plaatsvindt.

• Chromatische orkesten
In meerdere partijen, soms wel 11 verschillende, wordt gebruikt gemaakt van de chromatische mondharmonica. Voor de lage melodiestemmen zijn er de tenor mondharmonica's (met een bereik van 3 octaven) of de grotere met een bereik van 4 octaven. Voor de hogere stemmen worden ook kleinere chromatische mondharmonica's gebruikt. Als ondersteuning worden de basmondharmonica en het akkoordbegeleidings-instrument gebruikt.

De moeilijkheid van de muziek loopt van eenvoudige meezingers tot klassieke werken op hoog niveau, van vlotte entertainment tot speciaal gecomponeerde 'nieuwe' muziek.

Veel orkesten zijn aangesloten bij de NOVAM, de Nederlandse Organisatie voor Accordeon en Mondharmonica).

De mondharmonica en de klassieke muziek
Er bestaat slechts weinig literatuur voor mondharmonica en een klassieke orkest- of kamermuziekformatie, zeker niet van componisten met grotere bekendheid, tot de mondharmonica met Toots Tielemans de status van soloconcertinstrument (1995: Concerto For Harmonica) kreeg.

Gordon Jacob schreef een "Divertimento voor mondharmonica en strijkkwartet".

De mondharmonica is een instrument dat over de hele wereld verspreid is, en het was het eerste instrument dat door mensen buiten de dampkring werd bespeeld (astronaut Wally Schirra tijdens Gemini VI, 1966).


Schirra speelde op de "Little Lady" (3,5 cm lang)

Young, Nash, Crosby, Stills (2)

The Byrds is in de jaren '60 van de vorige eeuw een populaire Amerikaanse popgroep. De groep is in 1964 opgericht in Los Angeles door zanger en gitarist Jim McGuinn (later verandert hij zijn naam in Roger McGuinn), David Crosby en Gene Clark. Later voegen Chris Hillman en Michael Clarke zich bij de groep.

Midden in het jaar 1965 breken The Byrds uit Los Angeles door met de single 'Mr. Tambourine man'. De plaat snelt naar de eerste plaats in de Amerikaanse Billboard hitlijst en kan beschouwd worden als de eerste plaat die de folkmusic van Bob Dylan en de rockmuziek van The Beatles met elkaar combineert. Op het moment waarop "Mr. Tambourine" op de eerste plaats staat, wordt het gelijknamige debuutalbum uitgebracht, dat in de studio’s van Columbia in Hollywood in de lente van 1965 is opgenomen.

The Byrds bestaat uit vijf zeer getalenteerde muzikanten (Roger McGuinn, Gene Clark, David Crosby, Chris Hillman en Michael Clarke), maar omdat ze nog niet bekend zijn krijgen ze slechts beperkte studiotijd toegemeten voor het album. De jonge talentvolle producer Terry Melcher (zoon van Doris Day) had zijn twijfels of alle leden van the Byrds onder de strakke deadline van de beschikbare studiotijd wel optimaal zouden presteren. Daarom werden beroemde muzikanten ingeschakeld. Op het door Gene Clark Beatle-achtige 'I knew I’d want you' zijn alleen Roger McGuinn als zanger gitarist te horen en mogen David Crosby en Gene Clark meezingen. Op piano is Leon Russell te horen, op bas Larry Knechtel en op drums Hal Blaine.
Vera Lynn

Gene Clark is de belangrijkste schrijver van de groep. Hij componeert vier van de twaalf songs. Op het album staan ook vier songs van Dylan waaronder naast '' Mr. Tambourine ma'n ook het nummer 'All I really want to do', dat in een iets andere versie op single zou verschijnen in het in Europa beter deed dan in de VS. Opmerkelijk is het slotnummer van het album. 'We’ll meet again' is vooral bekend uit de tweede wereldoorlog in de versie van Vera Lynn. The Byrds kwamen op het idee het nummer op te nemen toen ze het nummer hoorden aan het eind van de film Dr. Strangelove. Ze droegen het op aan Peter Sellers en Stanley Kubrik. Het door Jackie DeShannon geschreven "Don’t doubt yourself, babe" namen the Byrds op als dank, omdat Jackie de eerste artieste was, die in het openbaar zei, dat the Byrds een fantastische groep was en ze the Byrds aan werk hielp.

'Mr. Tambourine man' haalde een 6e plaats in de Amerikaanse albumlijst en een 5e plaats in de Engelse albumlijst. Een nummer waarin het talent van Gene Clark goed naar voren kwam is 'I’ll feel a whole lot better'. Gene schreef het nummer zelf en let op het subtiele in de tekst, want hij zingt "I’ll probably feel a whole lot better when you’re gone".De groep krijgt te maken met vele personeelswisselingen en zal tot 1973 platen uitbrengen.

432 of 440 Hz ?

Wie van muziek houdt zal vast wel weten wat een frequentie is; het aantal trillingen (van geluid) per seconde. Hoe hoger de frequentie, hoe hoger de muziektoon.
Kleine verschillen maken een groot verschil. Om bijvoorbeeld een radiozender te kunnen beluisteren moeten zender en ontvanger op dezelfde frequentie staan afgesteld, anders is er ruis in het spel.

Voor kenners schijnt muziek met een grondtoon van 432 Hz helderder, zachter en prettiger te zijn om naar te luisteren. Volgens alternatieve genezers voorkomt 432 Hz gehoorschade. Een heel luid volume in 432 Hz geeft géén oorpijn. Spiritisten menen dat het beter is voor de chakra's dan de huidige 440 Hz. Belangrijkse reden om de 440-frequentie als evil te beschouwen is volgens believers dat de Nazi's het geintroduceerd hebben.


Geheel tegen de waarheid in wordt verteld dat de Nazi's van Adolf Hitler in 1939 besloten de standaardtrilling van geluid aan te passen naar 440 Hz. Sindsdien zouden alle stemvorken en instrumenten daarop gestemd zijn. In werkelijkheid hebben de Nazi's er bitter weinig mee te maken en werd de norm van 440 Hz midden de 19e eeuw internationaal bepaald. Daarnaast was de 1939-toonwijziging geen beslissing van de Nazi's maar wel van de Amerikanen die de US Standard Pitch vastlegden.

Hier en daar pleiten mensen met het Nazi-argument voor de herinvoering van de 432 Hz-stemming. Zo ook Hendrikus Godvliet die samen met Enschedese journalist en muziekliefhebber Richard Huisken het comité Terug naar 432 Hz bestaansrecht geeft. Godvliet gaf in het gesprek aan dat het beter zou zijn als alle muziekinstrumenten weer gestemd worden naar de originele standaard van 432 Hz, al zal het volgens hem niet meevallen om dit opnieuw wereldwijd in te voeren.

A Hard Days Night

The Beatles beginnen op 2 Maart 1964 op Marylebone Station in Londen met de opnamen voor een film, die uiteindelijk A Hard Days Night gaat heten. Wanneer de filmopnamen beginnen is er geen titel, wel zijn er verschillende werktitels, zoals: Beatlesmania en The Beatles Film. The Beatles zelf zijn ook hard aan het denken voor een goede titel. Zo komt George Harrison met de titel It's A Daft Daft Daft Daft World. Paul McCartney bedenkt Oh What A Lovely Wart. Het is uiteindelijk Ringo Starr die met de uiteindelijke titel komt, wanneer hij na een lange dag in de studio verzucht "It's Been A Hard Day". De andere drie Beatles zeggen dat het al bijna nacht is, waarop Ringo zegt "It's Been A Hard Day's Night". De eerste bioscoopfilm van The Beatles wordt geregisseerd door Richard Lester. De opnamen van de film duren in totaal acht weken, en gaat op 6 Juli 1964 in Londen in première.

In Alle Staten: Indiana

De 51 Amerikaanse staten hebben ieder zo hun eigen favoriete en succesvolle artiest.
In de komende 51 afleveringen komen alle staten aan bod met een kort overzicht van de artiesten die, behalve er geboren zijn, zich het meest met die staat identificeerden. Bekende voorbeelden: Arkansas-Johnny Cash, Californië-Brian Wilson (Beach Boys), Georgia-Ray Charles en Texas-Buddy Holly.

Maar wie vertegenwoordigt Hawaii, Alaska, Florida of New York ?

In deze 15e aflevering:
Indiana

Indiana is de staat van The Jackson Family (die ene, je weet wel), maar ook Freddie Hubbard, Axl Rose en David Lee Roth vinden hier hun oorsprong. We kiezen voor de iets minder bekende John Cougar Mellencamp (1951) ook bekend onder de namen Johnny Cougar, John Cougar, en John Cougar Mellencamp. Hij heeft wereldwijd meer dan 40 miljoen albums verkocht. Enkele van zijn bekendere albums zijn "American Fool" uit 1982, "Scarecrow" uit 1985 en "The Lonesome Jubilee" uit 1987.

Leeslint: The Band (5)

Na het succes van Big Pink vertrok The Band naar Los Angeles om het vervolg-album op te nemen: The Band (1969). Het hele album, van de "rustieke" hoes tot de nummers en hun arrangementen, was een afwijzing van de toentertijd prevalerende hippie-cultuur van Californië. Het bevatte songs over het 'platteland', de Amerikaanse Burgeroorlog (The Night They Drove Old Dixie Down) en de vereniging van boerenarbeiders (King Harvest Has Surely Come). Dit album, door de kleur van de hoes ook bekend als the Brown album, wordt algemeen als het hoogtepunt van hun werk beschouwd.

Ghost Riders in the Sky

Ghost Riders in the Sky werd door Johnny Cash in 1979 gecovered. Maar het origineel is van Vaughn Monroe. of toch niet...Burl Ives nam het nummer in 1949 26 dagen eerder op... Luister en vergelijk..

Blues Harp

De meest bekende mondharmonica is de zogenaamde blues harp, ook wel blues harmonica of Richter-harmonica genoemd. Deze heeft 10 openingen. Het is een wisseltonig instrument, wat betekent dat je met zuigen en blazen uit dezelfde opening verschillende tonen kan krijgen (een techniek uitgevonden door Richter).
Met de 10 openingen op een bluesharp kan je 19 noten spelen (1 noot zit er dubbel op). Stel de toetsen van een piano voor: de C-noot (de C-toets in het midden van een piano), krijg je bij een bluesharp in C als je blaast in de vierde opening. De D (op een piano de witte toets rechts daarnaast), krijg je als je aan de vierde opening zuigt. Vanaf opening 4 tot en met 7 kun je op een bluesharp een volledige octaaf (do-re-mi-fa-sol-la-si-do) spelen, door blazen en zuigen. De openingen 1,2,3 en 8,9,10 hebben 'bijpassende' noten.
Hieronder schema van de noten op een bluesharp in C.

Verschillende stemmingen

Omdat elke bluesharp (en andere mondharmonica's) een beperkt aantal noten per instrument heeft, zijn mondharmonica's te krijgen in verschillende stemmingen. Per stemming wisselen de noten, afhankelijk van de toonsoort. Bij een mondharmonica in C bijvoorbeeld, kan je eenvoudig het C-akkoord (de noten C-E-G) spelen door tegelijk in opening 4-5-6 te blazen. Bij elke stemming zijn de noten zo geplaatst dat je eenvoudig het juiste, bij de toonsoort passende akkoord kan bereiken. De meeste spelers beginnen met een C mondharmonica.

Diatonisch

Een bluesharp is een diatonische mondharmonica, dat betekent dat er alleen 'hele' noten op zitten. (Naast de C toon zit dus geen Cis , de zwarte toets op een piano die een halve noot hoger is.) Er bestaan naast de bluesharp ook andere diatonische mondharmonica's, varierend met 4 tot 16 openingen.
Op een diatonische mondharmonica kun je met een speciale mondtechniek de noten 'buigen'. Op die manier kun je ook halve noten spelen. Dit gebeurt doordat de luchtstroom de tong in de mondharmonica op een bepaalde manier buigt.
Een tremolo mondharmonica is ook diatonische mondharmonica (hele noten), maar heeft twee rijen met openingen boven elkaar. Beide openingen geven dezelfde noot, maar doordat er twee tongen per noot zijn, die met een klein verschil gestemd zijn, krijg je een tremolo (zweving). Bij een tremolo mondharmonica zouden de noten moeilijker te buigen zijn dan bij een 'gewone' diatonische mondharmonica door de dubbele hoeveelheid tongen in het instrument. Hierover verschillen echter de meningen. Een tremolo mondharmonica heeft 10, 12 of 24 dubbele openingen (totaal 20, 24 of 48 gaten). De tremolo mondharmonica wordt veel gebruikt in traditionele Britse en Ierse muziek.
De octaaf mondharmonica heeft ook dubbele tongen, maar hier is de ene tong steeds een octaaf hoger dan de andere. Hierdoor krijg je een orgelachtig geluid.

Chromatische mondharmonica

Een chromatische mondharmonica heeft een schuifje aan de zijkant, waardoor je ook halve noten kunt spelen (de zwarte toetsen op de piano). Voor ieder gat zijn er twee paar tongen, waarvan het ene paar steeds een halve noot hoger is dan het andere. Door op de schuif te duwen kies je het hogere paar tongen, waardoor de toon dus een halve noot hoger wordt (bijvoorbeeld van een C een Cis). Op deze manier kun je alle noten op een harmonica spelen. De chromatische mondharmonica is weer minder geschikt om akkoorden mee te spelen. Een chromatische mondharmonica heeft 8 tot 16 openingen.
Ook chromatische mondharmonica's zijn in verschillende stemmingen te krijgen, maar doordat alle nootjes er op zitten wordt vrijwel altijd de C stemming gebruikt.

The Easybeats

The Easybeats was een Australische popgroep uit de jaren 60. Nou ja, Australisch....

De Nederlandse emigrant, Harry van den Berg, veranderde in Australië zijn naam in Vanda en richtte midden jaren 60 samen met de schotse George Young en de in Hilversum geboren Dick Diamonde (Dick van der Sluys) de groep The Easybeats op. Later komen daar zanger Stevie Wright uit Londen en drummer Gordon Fleet uit Liverpool bij. Hun grootste succes was Friday on my mind, wat een enorme wereldhit werd. Andere songs van de groep zijn Hello, how are you en My old man's a groovy old man.

Harry van den Berg was ook een der drijvende krachten achter een andere Australische groep: Flash and the Pan.
Bijzonder is nog te vermelden, dat George Young de broer van Angus Young en Malcolm Young is. Zij werden later veel bekender als de oprichters van de Australische rockband AC/DC.

Tussendoortje: De schoonheid van de Duitse Taal

Met dank aan Bert tL