Rock & Roll in Nederland (en Apeldoorn)

Nederland was vijftig jaar geleden in de ban van Rock & Roll; de burgers sidderden terwijl de jeugd danste en joelde. En dat alles naar aanleiding van de film ‘Rock around the Clock’ van Bill Haley en zijn Comets.

De rage van de rock & roll kwam overwaaien uit Amerika. Daar waren al enkele jaren ontwikkelingen aan de gang die ouders en autoriteiten ernstig ongerust maakten. De zwarte rythm and blues-muziek was begin jaren vijftig opgepikt door blanke muzikanten en leidde tot een muziekstijl die de jeugd het hoofd op hol bracht. De energie die van de muziek uitging en de nadruk op ritme deden volwassenen verzuchten dat het ‘apenmuziek’ was maar op jongeren had het juist een onweerstaanbare aantrekkingskracht. Bovendien ging de muziek gepaard met teksten die voor die tijd ongekende toespelingen op seksualiteit bevatten; alweer een element dat jongeren beviel en ouders het hoofd deed schudden. Maar het meest controversieel was misschien nog wel het feit dat het meeslepende ritme van de muziek aanzette tot....dansen! Met afgrijzen werd de jeugd gadegeslagen die zich massaal op de dansvloer stortte, niet om zich te wagen aan een keurige foxtrot, maar om te ‘shaken’met de knieën en meisjes de lucht in te gooien.



Het Nederlandse muziekblad Tuney Tunes deed in september 1955 verslag van de gekte die in Amerika was uitgebroken. De verslaggever van het blad bevond zich op een feest in Connecticut en was duidelijk niet onder de indruk van de kwaliteit van de geboden muziek. Maar zijn grote verbazing betrof de vreemde gedragingen van het publiek: “Flessen drank worden tevoorschijn gehaald en weldra wankelt en waggelt het hele ‘publiek’ op de maat van ‘shake, rattle and roll’ door de zaal, compleet met whiskyflessen in de handen.” en “...deze dansen gaan blijkbaar volgens een geheim recept. In een moordend tempo grijpen de partners elkaar met twee handen om het middel en starten vervolgens met een gespring en een dosis ‘gooi en smijt’-werk dat een normaal mens hun bewegingen niet meer kan ‘volgen’...De grootste danswaanzin sinds de Charleston noemen de dagbladen het en de politie noch de ouders weten er raad op...”. Om de waanzin die zich van Amerika meester had gemaakt te benadrukken, deed de auteur van het artikel er nog een schepje bovenop: “De historici vertellen dat de ‘rock ’n roll’ een jaar of tien geleden is ontstaan. Via het Zuiden baande deze ‘ziekte’ zich een weg naar Californië en thans beleeft de Oostkust de finale. In verscheidene steden is de ‘rock ’n roll’ verboden, omdat hij ‘...een belemmering van de volksgezondheid en de goede moraal van de gemeenschap is’”. En tenslotte eindigde het artikel met een verontrustende mededeling: “Ook in ons land is de ‘Rythm and Blues’-muziek al populair...De grammofoonplaten van Bill Haley and his Comets vinden een gretig onthaal...”

Bill Haley wordt wel gezien als de grondlegger van de rock&roll. In ieder geval was zijn ‘Crazy man crazy’ de eerste rock&roll-plaat die in 1953 in de hitparade in Amerika kwam. Maar de echte grote doorbraak voor Bill Haley kwam met het nummer ‘Rock around the Clock’. Het nummer was al op de plaat uitgebracht toen regisseur Richard Brooks besloot het te gebruiken als thema voor zijn film Blackboard Jungle. De film laat het verhaal zien van een groep leerlingen van een school in een New Yorkse achterbuurt die in opstand komen tegen hun leraren. Hoewel de makers benadrukten dat de film bedoeld was als waarschuwing tegen de toenemende jeugdcriminaliteit, paste het verhaal moeiteloos in de rij films die in die dagen ongekend populair waren onder jongeren en allemaal opstandigheid tot thema hadden. Films als ‘The wild one’ (1953) met Marlon Brando en ‘Rebel without a cause’ (1955) met James Dean hadden veel succes en Blackboard Jungle paste in dezelfde trend.



Het gebruik van ‘Rock around the Clock’ bij de tienerfilm had enorme gevolgen. Het grote publiek maakte kennis met de rock&roll en Bill Haley stond maandenlang op nummer 1 in de Amerikaanse pophitparade. Tegelijk raakte de rock&roll-muziek versmolten met het levensgevoel uit de film: het verzet van jongeren tegen het gezag van volwassenen. In de film gooien leerlingen de jazzplaten van hun leraren kapot onder het roepen van ‘rock and roll’. Meer letterlijk dan in deze scène kon de generatiekloof niet beschreven worden. Rock&roll werd definitief de eerste exclusieve jongerenmuziekstijl en zelfs meer dan dat. De term werd een symbool voor de opkomende jongerencultuur; ruig, onconventioneel, rebels, gedurfd, sexy en jong. Uit enthousiasme bij de vertoningen van Blackboard Jungle danste het publiek mee in de bioscoopzaal en er werd met stoelen gesmeten. Bill Haley, met zijn babyface en spuuglok, stond aan de wieg van dit nieuwe fenomeen.

Lees verder =>

Geschiedenis van de Nederlandse popmuziek (3)

In de late jaren vijftig bestaat er ook in Nederland al een undergroundcircuit. In nachtclubs en andere rokerige gelegenheden maakt daar de indo-rock furore. Onder Indische jongeren is de Amerikaanse populaire cultuur al veel langer ingeburgerd. De rock & roll van de Tielman Brothers is even energiek en opwindend als die van hun Amerikaanse collega's. De groep is internationaal befaamd als live-act en mag zelfs The Beatles tot haar fans rekenen, maar tot plaatsucces komt het niet.

De opkomst van de zeezender Radio Veronica en de internationale opmars van The Beatles leidt tot een stroom aan nederbeat: Golden Earring, The Motions, Q65, de RO-D-YS, The Outsiders, The Shoes, Les Baroques en The Hunters. Epicentrum van de nederbeat is de Scheveningse boulevard, waar de bands veelvuldig optreden en van waar men Radio Veronica kan zien liggen. In tegenstelling tot de tienersterren zingen deze beatgroepen in het Engels en benaderen ze vrij natuurgetrouw de sound die internationaal gemeengoed is geworden. Joop Visser en Boudewijn de Groot brengen met de akoestische gitaar Nederlandstalige liedjes in een stijl die het midden houdt tussen het Franse chanson en de Amerikaanse folk. Nederlandstalige beat is er van Het , Armand en Karin Kent, terwijl de Nederlandse liedcultuur hoog wordt gehouden door de cabaretiers Toon Hermans en Wim Sonneveld. Annie M.G. Schmidten Harry Banninkschrijven geschiedenis met de televisiemusical Ja Zuster Nee Zuster.

Muziek en wijngaard

Glooiende heuvels met hier en daar velden vol gele zonnebloemen: de omgeving van Montalcino is een lust voor het oog. De wijngaard waar Giancarlo Cignozzi zijn wijnen maakt ligt even buiten het dorp en is ook nog eens een lust voor het oor. Want boven de rijen druivenstruiken uit steken tientallen boxen waaruit de zachte noten van klassieke muziek klinken. Welkom in Il Paradiso di Frassina.


Giancarlo Cignozzi - een voormalige advocaat van halverwege de zestig - kocht deze wijngaard van vier hectare zo’n tien jaar geleden. „Ik had ooit gelezen over Chinese experimenten met muziek en planten. Toen ik dit bedrijf overnam, dacht ik: Waarom ga ik dat niet eens uitproberen?” Cignozzi plaatste hier en daar een box en liet Vivaldi, Bach, Mozart en Haydn door de wijngaarden klinken.

De wijnmaker zegt al snel een effect van de geluidsgolven op de planten te hebben gezien: volgens hem groeiden ze sneller, droegen ze meer vrucht en hadden ze meer bladeren. Terwijl Cignozzi zijn Sangiovese-druiven inspecteert en het zweet van zijn voorhoofd veegt, vertelt hij opgetogen over zijn bevindingen.

„De vibraties van de geluidsgolven doen mensen goed. Denk maar aan chirurgen die meer muziek en minder verdoving bij hun operaties gebruiken. Ik ben ervan overtuigd dat ook planten baat hebben bij muziek. Ik constateer dat mijn druiven eerder rijpen, wel zo’n twee weken. Dat is buitengewoon belangrijk voor een wijnmaker. Als hij eerder kan oogsten, kan hij de schadelijke effecten van regen en hagel in de herfst vóór zijn.”

Wanneer Cignozzi zijn collega-wijnmakers uit de streek spreekt, ziet hij vooral meewarig geglimlach. Maar de universiteit van Florence kreeg in 2005 belangstelling voor hem en ging zijn wijngaarden observeren. En vorig jaar sloot de eigenaar van een groot Amerikaans bedrijf dat geluidsapparatuur maakt zich bij het muzikale project aan. De fabrikant werd sponsor en zette 48 boxen in een wijngaard van anderhalve hectare.



De Toscaanse wijnmaker besloot om in die gaard alleen werk van Mozart te laten horen. „De muziek van Mozart is elegant, opgewekt en geometrisch. Dat is precies wat de planten nodig hebben. Ze houden van geluidsgolven die zacht zijn, die niet over de vijftig decibel gaan”, zegt Cignozzi. Muziek van Madonna of U2 zou volgens hem niet werken. „Van constante, agressieve muziek wordt een mens knettergek. Dieren en planten ook.”

Sinds de 48 boxen in de ’Mozart-wijngaard’ staan, is de universiteit van Florence met een wetenschappelijk onderzoek begonnen. Dat zal drie jaar duren; het Amerikaanse bedrijf financiert het met 150.000 euro. Professor Stefano Mancuso, die aan de landbouwfaculteit doceert, leidt die studie. Hij noemt zich een ’plantaardig neurobioloog’ en trekt nu al een voorzichtige conclusie: „De struiken in de Mozart-wijngaard zijn gezonder dan de andere struiken. Ze lijken minder te worden aangetast door bacteriën, insecten en schimmels.”

Giancarlo Cignozzi beweert in zijn Mozart-wijngaard slechts een kwart van de hoeveelheid bestrijdingsmiddel te hoeven gebruiken die hij in de rest van zijn gaarden inzet. „Dat is natuurlijk buitengewoon positief”, zegt hij. „Chemische middelen zijn slecht voor de natuur en ons lichaam. Als we dankzij muziek het gebruik ervan kunnen verminderen, zou dat een mijlpaal zijn.”