Phil Keaggy is een Amerikaanse gitarist en zanger die al meer dan vijftig albums uitgebracht heeft voor zowel de Christelijke als meer mainstream muziekmarkt. Voor zijn instrumentale albums ontving Keaggy meerder malen de GMA Dove Award. Twee keer werd hij genomineerd voor een Grammy Award voor ‘Best Rock Gospel Album’.
Phill Keaggy speelde al op vroege leeftijd in zijn eerste band, The Keytones. Na deze band volgden andere bands als The Vertices, The Squires en The Volume Four (later New Hudson Exit). Maar pas in 1970 nam Phil Keaggy met zijn band Glass Harp een eerste album op. Met dit album werd duidelijk dat Keaggy een enorm talent had: gitaar spelen. Glass Harp werd steeds populairder en stond in het voorprogramma van bands als The Kinks en Yes. Er volgden nog twee albums van deze band, maar in 1972 nam Keaggy de beslissing om alleen verder te gaan. In zijn solocarrière bracht hij vele succesvolle albums uit. Veel van zijn albums zijn instrumentaal.
Muziek raakt de mens. Binnen de muziekpsychologie wordt hier onderzoek naar gedaan. Dit artikel gaat over de factoren die van invloed zijn op de emoties. Uit onderzoek van Juslin, 2009, blijkt dat het om muzikale, persoonlijke en situationele factoren gaat. In dit artikel wordt hier dieper op ingegaan.
Soms is een emotionele reactie gebaseerd op de emotionele expressie van het stuk. Het is dan een algemene reactie op een heel stuk. Maar soms is heel precies aan te wijzen welke muzikale passages of eigenschappen reacties oproepen.
Er is bijvoorbeeld muziek die geassocieerd wordt met tranen. Dit komt vaak door voorhoudingen of melodische of harmonische sequensen .
Rillingen of kippenvel worden meestal veroorzaakt door een nieuwe of onvoorbereide harmonie.
Hart reacties worden veroorzaakt door syncopes en belangrijke gebeurtenissen die eerder gebeuren dan dat men er op voorbereid was.
Muzikale verwachtingen en het doorbreken van deze verwachting spelen een belangrijke rol bij de emotionele reacties op muziek.
Muziekluisteren zorgt ervoor dat verschillende onderdelen van de hersenen geactiveerd worden, en dat er dopamine wordt aangemaakt. Door dopamine voelt de mens zich goed. Het brein gaat direct aan het werk als het muziek hoort, er vind een soort van continue update plaats over wanneer de nieuwe beat zal klinken en wil deze innerlijke beat matchen met de echte. Als er dan een kleine verandering is die de verwachting doorbreekt (als een grapje) wordt het brein daardoor geprikkeld in positieve zin. “Het cerebellum heeft plezier in het aanpassen om synchroon te blijven lopen”, zo omschrijft Levitin het in This is your brain on Music.
Persoonlijke factoren die van invloed op de emoties zijn:
Leeftijd, geslacht, persoonlijkheid, muzikaal getraind zijn, muziekvoorkeur en de gemoedstoestand van het moment zijn belangrijk in de emotionele reactie op muziek. Bekendheid met een muziekstuk geeft vaak sterkere emotionele reacties.
Muzikaal geschoold zijn, of veel muzikale kennis, kan tot gevolg hebben dat er minder emotionele betrokkenheid is en er meer analytisch geluisterd wordt. Dat zou ook te maken kunnen hebben met de luisterhouding of luistertypologieën . Waarom sterkere emotionele reacties op bekende muziek? Dat kan komen doordat de luisteraar persoonlijke herinneringen verbindt aan de muziek. Iedere keer als de luisteraar deze muziek weer hoort, worden de herinneringen opgeroepen en raken ze meer verankerd. De emotie die bij de herinnering wordt gevoeld blijft sterk en wordt aan de muziek gekoppeld. Bijvoorbeeld bij liefdesverdriet: als iemand net verlaten is door zijn geliefde draait hij bepaalde muziek die bij die situatie past. Deze muziek heeft dan een hele sterke emotionele lading, en herinneringen zijn het sterkst als er emoties aan gekoppeld zijn. Daarom zal deze muziek die verdrietige emotie blijven oproepen.
Situationele factoren die van invloed op emoties zijn:
Fysieke factoren, zoals de ruimte, de tijd, de plaats, akoestiek, visuele omstandigheden spelen een rol. Sociale factoren spelen ook een belangrijke rol: wordt er alleen geluisterd of samen met anderen? Is er een speciale gelegenheid waarbij de muziek wordt geluisterd, zoals bijvoorbeeld een bruiloft, of is er een speciale omstandigheid als een vakantie? Ook is het oproepen van emoties afhankelijk van de uitvoeringsvoorwaarden. Met andere woorden: hebben de musici goed gerepeteerd of niet.
Er zijn verschillende onderliggende mechanismen aan te wijzen waardoor mensen een emotionele reactie op muziek hebben.
Hersenstam reflex
Een of meer fundamentele akoestische karakteristieken in de muziek worden door het brein, de hersenstam gesignaleerd als belangrijk. Zoals geluid dat plotseling luider, dissonant klinkt. Maar ook tijdelijk snelle patronen veroorzaken activiteit in de luisteraar.
Evaluatieve conditionering
Een emotie wordt opgeroepen door een muziekstuk. Dit komt simpelweg omdat deze stimulus vaak tegelijkertijd met een andere negatieve of positieve stimulus voor is gekomen. Bijvoorbeeld muziek die je altijd samen met een vriendin hoorde. Muziek wordt vaak gedraaid zonder dat dit de hoofdactiviteit is. Hierdoor is er een subtiele conditionering waar men zich niet van bewust is.
Emotionele besmetting
De luisteraar neemt de emotionele expressie in de muziek waar en internaliseert deze. Omdat muziek vaak expressieve patronen gebruikt die lijken op emotionele spraak komt er een neurologisch proces op gang die leidt tot het innerlijk nabootsen van deze emotie.
Visuele verbeelding
De emotie wordt opgeroepen in een luisteraar doordat deze visualiseert tijdens het luisteren naar muziek. De luisteraar lijkt de muzikale structuur te conceptualiseren door onderlinge relaties tussen de muziek en plaatjesschema’s te visualiseren. De luisteraar maakt eigen beelden bij de muziek.
Episodische herinneringen
Dit verwijst naar een proces waarbij de emotie wordt opgeroepen doordat de muziek een persoonlijke herinnering aan een specifieke gebeurtenis in iemands leven oproept. (Darling, they are playing our tune phenomenon, Davies 1978) Als de herinneringen zijn opgeroepen worden ook de bijbehorende emoties opgeroepen.
Muzikale verwachting
Muzikale verwachtingen en de doorbreking hiervan spelen een belangrijke rol bij de emotionele reacties op muziek.
Muziek is dus doelbewust gemaakt om ons op een bepaalde manier te ontroeren. Effectieve muziek zoals een groove , heeft kleine, subtiele afwijkingen in de timing. Als een rat dat hoort voelt hij angst, maar mensen zijn door hun cultuur en ervaring gewend dat muziek geen bedreiging is. Daarom wordt deze kleine afwijking of schending door het cognitieve systeem geïnterpreteerd als een bron van plezier of amusement. Eigenlijk net zoals de achtbaan. Wij hebben geleerd dat dit niet gevaarlijk is en interpreteren een ritje in de achtbaan als plezier.
Het is duidelijk dat het begrip van de muzikale emotie toe te schrijven is aan een complex geheel van muziek, luisteraar en situatie. Er zijn emoties die horen bij het luisteren in sociale settings: blijdschap, plezier, boosheid. Er zijn ook emoties die vaker voorkomen bij het alleen luisteren naar muziek: rust, nostalgie en verdriet.
'Suzanne' is een bewerking van een liedje van Leonard Cohen. Het is wel aardig om te weten dat het eerst een gedicht was, en dat Cohen het niet voor zichzelf op muziek zetten, maar voor zangeres Judy Collins, in 1966. Nog aardiger is het om te weten dat het vage en dromerige lied wel degelijk teruggaat op een duidelijke aanleiding. Cohen trok in de zomer van 1965 een tijdlang op met ene Suzanne Verdal McCallister. Zij was een wat mysterieus en zweverig hippiemeisje, en dat was ze nog steeds toen ze in 1998 geïnterviewd werd door de BBC-radio: een danslerares en massage-therapeute, wonend in een kleine woonwagen, samen met haar zeven katten. Zij vertelde toen over haar jonge jaren in Montreal en over haar krakkemikkige huisje op de oever van de Saint-Lawrence-rivier. ''There was so much energy snd sharing and inspiration and pure moments and quality times together on very little or no money.'' In die paradijselijke, half-religieuze hippiesfeer dook Leonard Cohen op, maar zonder er helemaal in op te durven gaan – zoals uit zijn gedicht al bleek.
In het Engels gaf Suzanne haar vriendje vaak thee en sinaasappelen: ''And she feeds you tea and oranges / that comes all the way from China.'' 'Oranges' zijn sinaasappelen en die komen inderdaad helemaal uit China, zoals het woord al zegt: 'China's-appelen'. Van die thee en die sinaasappelen maakte vertaler Rob Chrispijn indertijd ''pepermuntjes / want ze geeft je graag iets tastbaars.'' Dankzij het interview weten we nu dat het geen gewone sinaasappelen waren. ''We had tea together and mandarin oranges'', vertelde de echte Suzanne. Mandarijnen dus. Ook dat woord verwijst naar de Chinese herkomst. Als Chrispijn dat meteen had geweten, had hij voor zijn bewerking geen pepermuntjes hoeven te verzinnen. Hij had in de citrussfeer kunnen blijven. Evenveel lettergrepen, hetzelfde woordaccent. Zing maar mee, op zijn Herman van Veens: ''En ze geeft je graag mandarijntjes / want ze geeft je graag iets tastbaars.'' Veel gezonder ook.
De 51 Amerikaanse staten hebben ieder zo hun eigen favoriete en succesvolle artiest.
In de komende 51 afleveringen komen alle staten aan bod met een kort overzicht van de artiesten die, behalve er geboren zijn, zich het meest met die staat identificeerden. Bekende voorbeelden: Arkansas-Johnny Cash, Californië-Brian wilson (Beach Boys), Georgia-Ray Charles en Texas-Buddy Holly.
Maar wie vertegenwoordigt Hawaii, Iowa, Florida of New York ?
In deze tweede aflevering
Alaska
Geen bekende muziekartiesten, zoals verwacht, uit deze staat.
Wel eens gehoord van Khaleed "Khleo" Thomas, Joshua Jacob Morrow of Lincoln Brewster ? Ik niet.
Bekendste artieste: Kate Earl. Geboren in 1981 en dus redelijk recent actief op de muziekmarkt.
Nina Simone, artiestennaam van Eunice Kathleen Waymon, (Tryon (North Carolina), 21 februari 1933 - Carry-le-Rouet (Frankrijk), 21 april 2003) was een Afro-Amerikaanse singer-songwriter, pianiste en burgerrechtenactiviste. Ze wordt vooral gerekend tot de jazzmuzikanten, maar had zelf een hekel aan deze term. In haar werk zijn ook de invloeden van blues, rhythm-and-blues en soul te horen.
Simone werd geboren als één van acht kinderen. Zoals een aantal andere Afro-Amerikaanse artiesten, werd ze geïnspireerd door Marian Anderson en begon ze te zingen in de plaatselijke kerk, waarbij ook haar bijzondere talenten achter de piano zichtbaar werden. Toen ze op tienjarige leeftijd debuteerde bij een pianoconcert moesten haar ouders, die op de voorste rij waren gaan zitten, plaatsmaken voor blanken. Dit incident zorgde ervoor dat Simone later betrokken raakte bij de Amerikaanse Civil Rights Movement van Martin Luther King.
Toen ze zeventien was, vertrok Simone naar Philadelphia, waar ze pianoles gaf en andere artiesten begeleidde. Dankzij sponsorgelden van weldoeners kon ze het pianospelen verder leren op de prestigieuze Juilliard School in New York City. Door een gebrek aan fondsen kon ze echter niet als eerste Afro-Amerikaan een pianoconcert geven. Later solliciteerde ze bij het Curtis Institute, waar ze werd afgewezen, volgens Simone omdat ze zwart was, maar waarschijnlijker is dat de vrije en impulsieve geest die Simone was niet goed paste in het strakke keurslijf van de klassieke muziek en gaf het Curtis Institute Simone het welgemeende advies haar talenten in blues en jazz te gebruiken. Simone is haar pianospel altijd blijven doorweven met flarden klassiek waarbij Bach en Chopin het vaakst voorkwamen. Zelf zei Simone daarover "best of both worlds, if I feel it I need to play it".
In plaats daarvan koos Simone voor blues en jazz, nadat ze begon te werken in een nachtclub in Atlantic City. In 1954 nam ze de naam "Nina Simone" aan - "Nina" was de koosnaam van haar vriendje voor haar (Spaans voor "meisje") en "Simone" verwees naar de Franse actrice Simone Signoret. Het publiek merkte haar voor het eerst op in 1959 door haar hartverscheurende vertolking van George Gershwins "I loves you Porgy" (uit de musical Porgy and Bess), wat uiteindelijk haar enige top-40-hit in de Verenigde Staten bleek te zijn. De hit werd gevolgd door "My baby just cares for me", wat in 1987 opnieuw een hit werd (waaronder #1 in Nederland), doordat het gebruikt werd in een televisiecampagne voor Chanel No. 5-parfum. Haar grootste hit in Nederland, "Ain't got no - I got life", werd in 1998 opnieuw uitgebracht, nadat het gebruikt werd in een reclame voor Amev-verzekeringen. De inspanningen van Simones echtgenoot en manager Andrew Stroud hebben er voor gezorgd dat zij wereldwijd een ster werd.
In de jaren zestig was Simone betrokken bij de burgerrechtenbeweging en nam ze een aantal politieke nummers op, waaronder "To be young, gifted and black" (later gecoverd door Aretha Franklin en Donny Hathaway), "Backlash blues," "Mississippi goddam" (een reactie op de moord op Medgar Evers en het bombardement op een kerk in Birmingham (Alabama) waarbij vier zwarte kinderen gedood werden), "I wish I knew how it feels to be free" en Bertolt Brecht's Kurt Weill's "Pirate Jenny", dit keer gesitueerd in een hotel in het zuiden.
In 1961 nam Simone haar versie op van het traditionele lied "The House of the Rising Sun", een nummer dat later opgenomen werd door Bob Dylan en een hit werd in de versie van The Animals. Andere liedjes waar ze bekend van is zijn "I put a spell on you" (origineel van Screamin' Jay Hawkins), "Here comes the sun" van The Beatles, "Four women", "I shall be released" (ook van Dylan) en "Ain't got no - I got life". Simones veelzijdigheid als artiest bewees ze met haar muziek, die door haar eenvoud aan de folkmuziek deed denken. In één enkel concert kon ze gemakkelijk overgaan van gospel-georiënteerde muziek naar blues en jazz. In de film "The Thomas Crown Affair" uit 1968, met Steve McQueen en Faye Dunaway, zat het nummer "Sinner man" van Simone en dat zorgde ervoor dat ze bij een breder publiek bekend werd. "Sinner man" is ook gebruikt als sample voor het nummer Get By van de Amerikaanse rapper Talib Kweli. In de remake van deze film uit 1999, dit keer met Pierce Brosnan en Rene Russo, zat hetzelfde lied.
Nina Simone trad voor het eerst op in Nederland op 25 december 1965 in het Mickery theater te Loenersloot, dit concert is uitgezonden op televisie. De registratie van dit concert is meer dan 40 jaar zoek geweest maar inmiddels teruggevonden. Daarna volgden concerten in 1967, 1968, 1971 (samen met Boy Edgar's Big Band), tijdens dit concert zong Simone de meest indringende en door de ziel snijdende versie van Billie Holiday's lugubere "Strange Fruit" (over een lynchpartij in Alabama) die ze ooit zong. De televisieregistratie van dit concert is tot op heden nog niet teruggevonden in de archieven. In 1978 en 1982 trad ze op bij het North Sea Jazzfestival en in 1988 gaf ze een serie van acht concerten door geheel Nederland.
Simone heeft altijd een goede band gehad met Nederland, ze voelde zich goed in de ontspannen sfeer en had veel vrienden o.a. Willie Langenberg, Boy Edgar, Juliska Juhasz (wiens dochter Nina petekind was van Simone), Gerrit de Bruin. Ook als er geen concerten in Nederland waren vertoefde Simone in de jaren van 1965 tot 1971 vaak in Nederland.
De scheiding van Simone met haar echtgenoot en manager Andrew Stroud heeft de basis onder haar bestaan weggeslagen en zij verbrak de banden met RCA, haar platenmaatschappij sinds 1966. Kenmerkend is dat Simone erop stond dat haar laatste plaat met RCA "It is finished" als naam kreeg. Later begreep RCA waarom.
Simone wilde in deze periode eigenlijk geen concerten meer geven maar gebrek aan geld dwong haar toch nu en dan het podium op. Uiteindelijk vertrok ze naar Afrika en verbleef daar enige jaren, zonder op te treden.
In 1976 door geldgebrek gedwongen kwam ze terug naar Europa. Simone vond Claude Knobs van het Montreux Jazzfestival bereid haar in te passen in het reeds overvolle programma van zijn festival. Simone zou een concert van 20 minuten doen en kreeg ook betaald voor 20 minuten. Het concert duurde echter meer dan een uur. Van dit concert is een dvd in de handel met de naam "Nina Simone live at Montreux 1976"
In 1971 verliet Simone de Verenigde Staten na onenigheid met managers, platenmaatschappijen en de belastingdienst. Het racisme gaf ze ook als reden om te vertrekken. Ze kwam in 1978 terug en werd gearresteerd voor belastingontduiking (ze weigerde een aantal jaren belastbaar inkomen op te geven als protest tegen de Vietnamoorlog). Ze heeft in verschillende landen gewoond, zoals de Caribische eilanden, Afrika en Zwitserland. Van 1988 tot 1992 woonde Simone in Nederland, eerst in Nijmegen en daarna in Amsterdam. Vervolgens verhuisde ze naar Frankrijk, waar ze tot haar dood leefde. Simone ging door met optreden tot ze 68 was. In 1983 en 1984 trad ze regelmatig op in de Ronnie Scott's jazzclub in Londen. Van 1984 tot 1988 ging Simone door een diep dal, gedreven door haar emotionele impulsiviteit was het haar bijna onmogelijk nog op te treden en een stabiel leven te leiden, met als gevolg verkeerde keuzes, verkeerde managers en tenslotte volledige chaos, niet meer weten waarheen en uiteindelijk belde ze in haar nood haar beste vriend in Nederland, Gerrit de Bruin. Samen met Raymond Gonzalez die optrad als manager heeft De Bruin Simone voor de keuze gesteld: wij zullen zorgen dat je een huis krijgt, zullen concerten voor je boeken, weer structuur in je leven aanbrengen maar kunnen dat alleen als jij meewerkt. Werk je mee of werk je niet mee? Simone pakte die kans en verhuisde naar Nederland.
In Nederland, begeleid door De Bruin, kwam er weer rust in haar leven en pakte ze de draad van haar optredens weer op. Nadien volgden tot en met 2002 nog honderden concerten, verscheen haar autobiografie en werd ook haar laatste cd "A Single Woman" uitgebracht. In 1995 in Bouc Bel Air schoot Simone op haar buurjongen met een luchtgeweer omdat ze zich door zijn gelach niet kon concentreren. In de muziekwereld had ze de reputatie lastig en wispelturig te zijn. Simone zelf probeerde dit beeld van haar altijd recht te zetten alhoewel ze erkende te lijden onder haar impulsiviteit en emotionaliteit waardoor ze dingen deed die ze eigenlijk niet wilde doen. Deze emotionaliteit/impulsiviteit was tevens een van de eigenschappen tijdens haar concerten, waarmee ze gepaard aan haar bijzondere pianospel en markante stemgeluid een zaal vol swingende en dan weer huilende toeschouwers had. In de nadagen van haar loopbaan keek ze tijdens optredens vaak terug op gebeurtenissen in haar carrière, waaronder haar soms bijzondere eisen. Simones koninklijke eisen en gedrag op het podium leverde haar de titel "High Priestess of Soul" op. Simone moest zelf niets van die titel hebben, I play "black classical music" and my name is Nina Simone. Simone overleed 2e paasdag 2003 in haar huis in Carry-le-Rouet aan de gevolgen van borstkanker.
Muziek waarin twee of meer onafhankelijke melodieën worden samengevoegd (bekend als contrapuntische muziek of kortweg contrapunt) kan op tal van verschillende manieren worden geschreven. De melodielijnen, ook wel ‘stemmen’ genaamd, om het even of ze gezongen of gespeeld worden, kunnen vrij worden gecomponeerd of genoteerd worden volgens een soort georganiseerd principe, zoals bijvoorbeeld in een steeds terugkerend thema dat door iedere stem bij toerbeurt speelt of zingt.
Het eenvoudigste voorbeeld van deze stijl (die ‘imiterend’ contrapunt wordt genoemd omdat de stemmen klinken alsof ze elkaar nadoen) is het rondo waarin alle stemmen een enkelvoudig thema telkens herhalen, elk daarvan op een verschillende tijd.
De meest complexe imitatieve stijl is de fuga waarin een kort, telkens terugkerend thema (het ‘subject’) in een complexe conversatieweefsel gemengd wordt met vrij gecomponeerde melodielijnen.
Hoewel de fuga niet is gedefinieerd in een vaststaande structuur bezitten de meeste voorbeelden een identieke vorm die begint met een makkelijk te herkennen begin: de ‘expositie’. De eerste stem begint het thema te spelen, gevolgd door een tweede die datzelfde thema op een andere toonhoogte uitvoert terwijl de eerste stem verder gaat met een complementaire melodie. Het werk vervolgt dan melodielijn na melodielijn tot alle stemmen aan de beurt zijn geweest (meestal gaat het om drie tot vijf stuks).
Zo’n fuga zou nogal saai worden wanneer een componist domweg zou doorgaan om met zo’n thema als in een carrousel te laten ronddraaien. Dus wordt doorgaans voordat de inzet van het thema terugkeert een nieuw motief geïntroduceerd. Dat wordt episode genoemd en bestaat uit een kort stukje muziek dat als regel is afgeleid van het thema en dat als sequens wordt behandeld, dat wil zeggen wordt herhaald op geleidelijk lagere of hogere toon om zo het stuk in een nieuwe toonsoort te brengen.
De rest van de fuga bestaat uit uit een afwisseling van de motieven in diverse toonaarden en meer episoden, maar om voor meer spanning en contrast te zorgen kan de componist het thema op steeds ingewikkelder manier gaan behandelen, bijvoorbeeld door het met zichzelf te overlappen (stretto) of het op zijn kop te zetten (inversie), het van achter naar voren te laten spelen (retrograde), de notenwaarden te verlengen (vergroting) of juist te verkorten (verkleining).
Het schrijven van fuga’s kwam tot bloei gedurende de Renaissance, hoewel in die tijd nog geen duidelijk concept bestond van wat een fuga feitelijk was. De term beschreef gewoon de textuur van de stemmen die op een fuga achtige manier werden behandeld. Pas in de Barok gingen componisten als Frescobaldi en Sweelinck hele werken in fugavorm gingen schrijven. Ze maakten vaak gebruik van meer dan één thema en gaven dergelijke werken namen als canzona, ricercare en fantasie. De fuga ontwikkelde zich gedurende de hele zeventiende eeuw verder en bereikte zijn glansperiode in de achttiende eeuw. Met name in de werken van de grootste contrapuntist ooit: J.S. Bach.
Gedurende de Barokperiode werd de fuga beschouwd als de meest ‘geleerde’ muziekvorm, een stijl die alleen door de elite kon worden gewaardeerd. Wanneer fuga’s werden gebruikt in de kerkmuziek was de veelgelaagde rijkdom bedoeld om de congregatie te vervullen van een verwarde verbazing en bewondering.
Voor minder begaafde componisten kon het schrijven van een fuga een moeizaam en mathematisch proces zijn, maar voor een meester als Bach die welsprekende fuga’s kon improviseren op klavecimbel en orgel en die met een oogopslag de unieke mogelijkheden zag van een gegeven thema, leek het een peulenschil.
De fuga raakte na de Barok enigszins in onbruik, maar bleef in het curriculum van componisten en muziekstudenten een belangrijk item. Menige componist van Mozart (in de finale van de Jupiter symfonie) tot Schönberg (in Pierrot lunaire) zorgde voor een in hun tijd belangrijke herintroductie van het genre. Een van de mooiste voorbeelden is van Beethoven die de grootse en krachtige Grosse Fugue (de oorspronkelijke finale van zijn strijkkwartet op. 130) beschouwde als het hoogtepunt uit zijn kamermuziek werken.
Begin '64 is de Amerikaanse (blanke) muziekscene behoorlijk ingedut. De surfrage is uitgewoed en The Beach Boys zoeken andere onderwerpen om over te schrijven, auto's en meisjes bijvoorbeeld. De hitparades staan vol pre-fab artiesten die van muziek worden voorzien vanuit de Brill Building in New York, waar alle muziekuitgevers huizen. Daar schrijven tussen negen en vijf Gerry Goffin en Carole King, Barry Mann en Cynthia Weill, Howard Greenfield, Neil Sedaka en tientallen anderen in kleine kamertjes met alleen een piano honderden hits. Zelfstandig werkend, maar niet minder productief, is het duo Burt Bacharach en Hal David. Grote hitmakers zijn ook The Four Seasons (Sherry, Big Girls Don't Cry).
Na de droefenis over de moord op president John F. Kennedy kunnen de Verenigde Staten begin '64 wel een verzetje gebruiken.
Dat komt er in de vorm van een britse invasie, aangevoerd door The Beatles, de Stones en de Dave Clark Five. Het optreden van de Fab Four in de Ed Sullivan Show inspireert talloze Amerikaanse jongeren tot het zelf beginnen van een beatband, zoals The Byrds, The Beau Brummels (Laugh Laugh, Just A Little), The McCoys (Hang On Sloopy, met Rick Derringer), The Knickerbockers (Lies) en The Leaves (Hey Joe). Zelfs folkie Bob Dylan gespt een elektrische gitaar om, gevolgd door The Turtles (Happy Together, Elenore; met Mark Volman en Howard Kaylan-vanaf '70 bij Frank Zappa, daarna solo als Flo & Eddie), The Fugs, The Mamas & The Papas en The Lovin'Spoonfull.
In de Verenigde Staten wordt de beat al snel vercommercialiseerd met Paul Revers & The Raiders (Kicks, Hungry), Tommy James & The Shondells (Hanky Panky, Mony Mony), The (Young) Rascals (Good Lovin', Groovin', People Got To Be Free), The Association (Cherish, Windy), Sonny & Cher en The Monkees. Maar in talloze garages gaan groepen als The Sonics en The Electric Prunes juist een tegenovergestelde richting op en ontwikkelen een nieuw genre: Psychedelica. Pre-Echo's daarvan klinken door in hits uit '66 van de Bobby Fuller Four (I Found The Law), The Mysterians (96 Tears) en The Left Banks (Walk away Renee).
Andere landen
Ook buiten Engeland en de Verenigde Staten slaat beat in als een bom en richten talloze jongeren een band op. Them uit Ierland (met Van Morrison) zit nog dichtbij de bron, wat niet gezegd kan worden van de Australische Bee Gees en The Easybeats (Friday On My Mind), The Spiders (Japan), Los Shakers (Mexico) en Les Lutains (Canada). Ook in vrijwel ieder Europees land duiken beatgroepen op: The Cousins, The Pebbles, The Skakespeares (Belgie), The Rattles, The Lords (West Duitsland), Los Bravos, Los Brinkos (Spanje), The Beefeaters, Sir Henry & His Butlers (Denemarken), Ola & The Janglers, The Hep Stars, The Tages (Zweden), Les Sauterelles (Zwitserland). In Italie (Adriano Celentano) en Frankrijk (Johhny Haliday, Michel Polnareff) zijn het vooral solisten die zich met beat bezig houden.
Ook Nederland kent een omvangrijke beatscene.
Het internationale succes van de beatmuziek maakt het voor Britse bands die in eigen land niet aan de bak komen, mogelijk elders hun brood te verdienen. The Scorpions en The Primitives in Italie, Tony Sheridan en de Liverbirds in West Duitsland. De romantiek van de beatperiode blijft ook latere generaties aanspreken. Opmerkelijk bewijs daarvan is het grote aantal jongeren bij de talloze Back To The Sixties-festivals, waar grootheden uit die tijd met stramme leden hun oude hits nog eens afdraaien.
De Beat is ook van onvloed op veel garagebands die in de loop van de jaren tachtig opduiken. Daarnaast ontstaat er een internationaal netwerk van bands, fanzines en kleine labels, waarin het natuurgetrouw kopieren van het jaren-zestig geluid centraal staat. In Engeland zijn The Prisoners hierin toonaangevend; in Nederland de Vera-krant (huisorgaan van het gelijknamige Groningse jongerencentrum) en het in Utrecht gesitueerde Kelt Records, dat platen uitbrengt van onder meer The Other Side en The Kliek.
Incidenteel profileren zich ook buiten dat circuit groepen met een sterk door de beat beinvloede sound (Badfinger, The Raspberries, The Rousers, The Keys, The Headless Horsemen). Midden in de jaren negentig duiken er weer opvallend veel nieuwe jonge Beatbands op:
The Kaisers (Schotland), Mystreaded (Engeland), The Aardvarks, The Kwyet Kinks (Denemarken), The Loved Ones (Verenigde Staten) en The Fall-Outs.
Hun Nederlandse equivalenten zijn The Ace-Tones (Delft), The Firebirds (Groningen), The Beatkings, The Perverts (Rotterdam), Kek '66 (Amsterdam), The Schizofrenics, Misselijk (Utrecht), The Mot Squad, The Riddlers, The Budgetics, The 1-2-5 (Gouda), The Mashed Potatoes (Noordwijk) en de Sgeurvreters (Haarlem). De vaak alleen op vinyl verschijnende platen van deze bands zijn terug te vinden op labels als Estrus (Seattle), Norton (New York), Get Hip (Pittsburg), Munster (Madrid), Phonogram (Utrecht) en Kogar (Groningen).
Muzikaal verwant zijn de acts die zich bezighouden met de halverwege de jaren negentig weer populaire surfmuziek. Ook in de Britpop klinkt de invloed van de beat duidelijk door. Zo Start Kula Shaker haar carriere in het voorprogramma van Mystreaded en The Aardvarks en is hun hituitvoering van Hush gebaseerd op die van The Prisoners. De Amerikaanse beatperiode staat centraal in de film That Thing You Do ('96) van acteur Tom Hanks, die als lid van The Wonders zelf ook de soundtrack produceert.
"If I Had a Hammer" is geschreven door Pete Seeger en Lee Hays in 1949, en werd als eerste door The Weavers op plaat gezet.
Meer dan 10 jaar later, in 1962, namen Peter, Paul and Mary het nummer op en hadden er meer success mee dan hun voorgangers.
Trini Lopez nam het een jaar later op en daarna nog vele andere artiesten over de hele wereld.
Toen Seeger en Hays het nummer componeerden werd het min of meer een lied dat de destijds progressieve arbeidersbeweging ondersteunde in hun strijd voor arbeidsrecht en betere arbeidsomstandigheden.
In de tekst wordt verwezen naar de arbeidsbeweging en arbeidersattributen als symbol voor verzet, actie en gelijkheid.
De eerste twee coupletten noemen de hamer en de werkbel. Het derde couplet vermeldt "ha[ving] a song," dat verwijst naar het samen de stem verheffen voor eigen recht en tegen overheersing. Het laatste vers herinnert de luisteraar eraan nu gebruik te maken van hamer, bel en lied.
Hoewel The Weavers geen groot commercieel hadden met het nummer, werd het wel een bekend lied in bepaalde kringen. Toen Peter, Paul and Mary het in ’62 opnamen was de betekenis van de tekst meer dan duidelijk door de opkomende burgerrecht beweging. De hamer en de bel waren weliswaar krachtige symbolen, maar sleutelteksten waren dit keer de in het refrein genoemde "love between my brothers and my sisters,", en de regel in het laatste couplet "hammer of justice"/"bell of freedom".
Folkmuzikant Pete Seeger krijgt een onderscheiding van de American Academy of Arts and Letters.Foto: AFP
Dat is woensdag 25 april 2012 bekendgemaakt.
De 92-jarige Seeger neemt de onderscheiding, bestaande uit een certificaat en duizend dollar, op 16 mei in ontvangst. "Ik ben blij dat we allemaal beseffen dat de kunsten, in brede zin, de redding kunnen zijn van de wereld, het menselijk ras", schrijft Seeger in een brief aan de Academy.
Volgens Academy-directeur Virginia Dajani zal Seeger mogelijk optreden bij de uitreiking.
Seeger maakte in de jaren veertig en vijftig deel uit van The Weavers. Ook schreef hij If I Had a Hammer en We Shall Overcome, in de jaren zestig het 'volkslied' van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging.
In 1955, tijdens het McCarthy-tijdperk, werd hij tot een jaar gevangenisstraf veroordeeld wegens on-Amerikaanse activiteiten. Hij zat echter maar een paar dagen vast.
In oktober vorig jaar zong hij samen met Arlo Guthrie, ook een folkheld, bij een demonstratie van de Occupy-beweging in New York nog eens We Shall Overcome.
Enkele veel gebruikte houtsoorten in gitaren zijn:
Triplex wordt bij goedkope gitaren gebruikt voor het bovenblad. Triplex is opgebouwd uit drie lagen hout waarvan de draadrichting beurtelings loodrecht over elkaar lopen. Doordat deze lagen op elkaar zijn vastgelijmd, maakt de ene laag het onmogelijk dat de andere zou krimpen of zwellen. Door deze eigenschappen verliest het hout wel meer van zijn natuurlijke eigenschappen zoals doorgeven van trillingen en resonantie’s.
Sparrenhout (vurenhout/Fichte/Spruce)
Dit wordt gebruikt voor het bovenblad en zangbalkjes. Fichte is afkomstig van de fijnspar (naaldboom) uit de alpen en is een goede geleider van trillingen. Kwaliteiten zijn te vinden in de fijnnervigheid en gelijkmatigheid van de nerven in het hout. Hoe fijnnerviger hoe veerkrachtiger de plaat, hoe helderder de klank. Sitka Spruce is ook sparrenhout, maar afkomstig uit Noord-Amerika.
Wester red Ceder
Deze houtsoort wordt ook gebruikt voor het bovenblad en de zangbalkjes is afkomstig uit Noord-Amerika. Ceder is zachter dan sparrenhout waardoor het minder veerkrachtig is en sneller beschadigd. Cederhout geeft een zachtere, minder heldere klank dan vurenhout. Ook hier zijn er diverse kwaliteiten in fijnnervigheid van het hout.
Palissander
Hiervan worden de zijkanten en het achterblad gemaakt. Er bestaan twee soorten: Braziliaans- en Oostindisch palissander. Braziliaans palissander heeft een iets duidelijker structuur en is meer geel-bruin van kleur en reoneert iets beter. Oostindisch palissander is rechter van nerf en is vaak paarsachtig van tint.
Mahoniehout
Dit wordt gebruikt voor de hals. Mahoniehout is zowel sterk als stabiel en is tevens licht van gewicht.
Ebbehout
Ebbehout wordt gebruikt voor de toets vanwege zijngoede hard- en gladheid.
Hit the road Jack werd oorspronkelijk geschreven door r & b -zanger Percy Mayfield die het opnam als een a-capella-song die hij doorspeelde aan platenproducer Art Rupe. Op The Ultimate Collection van hem is die versie te horen en, sorry dat ik het zo omschrijf, maar dit is echt kantje boord. Niet meer dan een demoversie, zo klinkt het, slordig gezongen en even slordig ingeblikt. Nu was Percy nochtans een steengoede zanger die gemakkelijk liedjes kon schrijven. De vrouwen waren dol op hem, niet zozeer op zijn stem, maar vooral op zijn uiterlijk. Toen daar na een zwaar ongeval niet veel meer van overbleef, geraakte hij in duistere nightclubs en kroegen verzeild. Gelukkig voor hem had hij een rist goeie songs aan Ray Charles doorgespeeld die hem uit dankbaarheid een platencontract aanbood bij zijn eigen Tangerine label. Ray Charles pikte ook Hit the road Jack op of, als we het verhaal mogen geloven, beloofde persoonlijk aan Percy dat hij het nummer zou opnemen, nadat deze hem zijn versie had overhandigd. Wat Charles vooral aansprak in het liedje was het vraag- en antwoordspelletje dat voortdurend in het liedje aanwezig is, een manier van zingen aan de gospel ontleend. Charles had deze manier van zingen al eerder met goud weten te bekronen in zijn versie van What’d I say.
Voor de opname van Hit the road Jack deed Charles beroep op producer Sid Feller. In de maand september van 1961 werd het nummer op 45 toeren uitgebracht met als b-kant The dangerzone. Iets later staat het nummer de eerste plaats van Bill board’s Hot One Hundred. Ray moest wel eerst Bobby Vee met Take good care of my baby aan de kant duwen. Een jaar eerder had Charles daar al staan pronken met Georgia on my mind. Hij zou twee weken op één blijven halthouden tot Dion zijn plaats kwam opeisen met Runaround Sue. Het zo Ray Charles nadien nog één keer lukken op één te geraken met het country getinte I can’t stop loving you waarmee hij een geheel andere stijl aansneed, maar zijn stem bleef onaangeroerd. In de r&b hitlijsten van 1961 klom Ray Charles met Hit the road Jack gemakkelijk naar de eerste plaats. Dat was hem daar eerder al zes keer gelukt.
In Groot-Brittannië, waar Ray Charles tot dan doe voorzichtig van zich had laten horen, in de charts bedoel ik dan, geraakte Hit the road Jack tot op de zesde plaats. Met I can’t stop lovingyou lukte het hem wel tot bovenaan te geraken. In België was er voor Hit the road Jack een dertiende plaats weggelegd, voor I can’t stop loving you een eerste. Eind 1960 stond Ray Charles met Hit the road Jack op de twintigste plaats in de Nederlandse top veertig, een lijst die hij zeven maanden later zou aanvoeren met I can’t stop loving you. Hit the road Jack zou in de lente van 1976 nog eens in de hitlijsten opduiken, maar dan in de versie van The Stampeders, een Canadese groep, ooit begonnen als The Rebounds. Een jaar later, in 1965, noemden ze zich The Stampeders. We moeten hen zeker nog kennen van hun niet onaardige hit Sweet citywoman uit 1971. Er zouden daarvan méér dan een miljoen exemplaren van verkocht worden. Vijf jaar later was het opnieuw raak voor Rich Dodson, Kim Berly en Ronnie King toen ze samen met de legendarische deejay Wolfman Jack een noveltyversie opnamen van Hit the road Jack. Zowel in België als in Nederland werd het een top tien hit. In Amerika geraakten ze net tot aan de rand van de top veertig. In 1977 ging de groep uit mekaar om vijftien jaar later opnieuw te gaan optreden, vooral in hun thuisland Canada.
